ความเป็นมา

ความสำเร็จจากดอยตุงสู่การยอมรับในระดับสากล

จากจุดเริ่มต้นในการพัฒนาอาชีพ สู่แนวทางการทำงานแบบองค์รวมที่มองว่า คุณภาพชีวิตของผู้คนและความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติเป็นสิ่งที่แยกจากกันไม่ได้

ดอยตุง: บทพิสูจน์ว่าการเปลี่ยนแปลงเป็นไปได้

บนดอยตุง จังหวัดเชียงราย ชุมชนที่เคยพึ่งพาอาชีพผิดกฎหมายได้ร่วมกับมูลนิธิฯ สร้างอนาคตใหม่ ด้วยการฟื้นฟูป่า สืบสานวัฒนธรรมท้องถิ่น และพัฒนาทักษะให้เป็นอาชีพที่สร้างรายได้ ทั้งกาแฟ หัตถกรรม และธุรกิจอื่นๆ ช่วยเชื่อมผู้คนในชุมชนเข้ากับตลาด สร้างงานและรายได้ที่ครอบครัวพึ่งพาได้ ภายในปี พ.ศ. 2543 โครงการพัฒนาดอยตุงฯ สามารถพึ่งพาตนเองทางการเงินได้ผ่านธุรกิจเพื่อสังคม เป็นบทพิสูจน์ว่าการพัฒนาสามารถดำเนินต่อไปได้ด้วยตนเอง เมื่อชุมชนมีส่วนร่วมเป็นเจ้าของการพัฒนานั้น

ดอยตุงยังคงเป็นต้นแบบที่มีชีวิต เป็นพื้นที่ให้เราเรียนรู้ ปรับตัว และรับมือกับความท้าทายใหม่ๆ อย่างต่อเนื่อง

ส่งต่อบทเรียน ขยายผลข้ามพรมแดน

บทเรียนจากดอยตุงได้รับการขยายผลนำไปปรับใช้ทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ รวมถึงชุมชนในเมียนมา อินโดนีเซีย และอัฟกานิสถาน ในทุกพื้นที่ เราเริ่มต้นจากการรับฟัง ทำงานเคียงข้างคนในชุมชนและภาคี พร้อมปรับแนวทางให้สอดคล้องกับวัฒนธรรม ความต้องการ และความท้าทายของแต่ละแห่ง โดยมีเป้าหมายเดียวกัน คือเสริมศักยภาพให้ผู้คนสามารถจัดการอาชีพ ทรัพยากร และอนาคตของตนเองได้

หลักการ 3S โมเดล: อยู่รอด พอเพียง ยั่งยืน

ชุมชนมีความต้องการแตกต่างกันในแต่ละระยะของการพัฒนา มูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ จึงสนับสนุนอย่างเป็นขั้นเป็นตอน ตั้งแต่การตอบสนองความจำเป็นขั้นพื้นฐาน การสร้างอาชีพที่มั่นคง ไปจนถึงการพึ่งพาตนเองได้ในระยะยาว โดยให้ความสำคัญกับผู้นำชุมชน การเรียนรู้ และการเคารพอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม เพื่อให้ชุมชนเป็นผู้กำหนดทิศทางการพัฒนาของตนเอง

การดำเนินงานในปัจจุบัน

จากประสบการณ์ทำงานในพื้นที่ตลอดหลายทศวรรษ มูลนิธิฯ ต่อยอดการทำงานผ่าน 4 เสาหลักที่เชื่อมโยงกัน

• การพัฒนาเชิงพื้นที่: ทำงานเคียงข้างชุมชนด้วยแนวทางการพัฒนาแบบองค์รวมที่เชื่อมโยงสุขภาพ อาชีพ และการศึกษา ควบคู่กับการร่วมกันฟื้นฟูป่าและความหลากหลายทางชีวภาพ ตลอดจนส่งเสริมเยาวชนและผู้นำการเปลี่ยนแปลงในท้องถิ่น เพื่อให้การเรียนรู้และศักยภาพเติบโตจากภายในชุมชน ชุมชนจึงสามารถขับเคลื่อนการพัฒนาที่ยั่งยืนของตนเอง และพร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงในระยะยาว
• ธุรกิจเพื่อสังคม: ทำงานร่วมกับเกษตรกรและช่างฝีมือในชุมชนผ่านแบรนด์ DoiTung เพื่อพัฒนาทักษะและผลิตภัณฑ์ให้เข้าถึงตลาดได้อย่างมั่นคงในระยะยาว ด้วยการรักษาคุณภาพ ปรับตัวให้ทันความต้องการของตลาด และพัฒนาทักษะของผู้คนอย่างต่อเนื่อง ธุรกิจเพื่อสังคมจึงสร้างงานและรายได้ที่พึ่งพาได้ ให้ชุมชนเติบโตอย่างมั่นใจและสานต่อการพัฒนาของตนเอง
• การแก้ปัญหาโดยใช้ธรรมชาติเป็นฐาน (NbS): ขยายผลการทำงานจากระดับชุมชนสู่ระดับภูมิทัศน์และภูมิภาค ผ่านการฟื้นฟูระบบนิเวศที่เกื้อหนุนทั้งการดำรงชีวิตและสิ่งแวดล้อม โดยทำงานร่วมกับชุมชนและภาคเอกชนในการวัดและทวนสอบปริมาณคาร์บอนที่ป่าชุมชนกักเก็บ เพื่อนำไปสู่คาร์บอนเครดิตที่สร้างรายได้ให้แก่ผู้ดูแลรักษาป่า พร้อมส่งเสริมการอนุรักษ์และพัฒนาองค์ความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ ทั้งในประเทศไทยและระดับนานาชาติ
• การให้คำปรึกษาด้านความยั่งยืน (SuA): นำประสบการณ์จากการทำงานในพื้นที่ตลอดหลายทศวรรษมาสนับสนุนภาคธุรกิจให้เปลี่ยนความมุ่งมั่นด้านความยั่งยืนและ ESG สู่การปฏิบัติจริง โดยเป็นตัวเชื่อมจากเป้าหมายขององค์กรไปสู่ผลลัพธ์ที่ยั่งยืนในพื้นที่ ผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการขยะ การจัดการน้ำ และป่าไม้ของมูลนิธิฯ ทำงานร่วมกับบริษัทต่างๆ เพื่อพัฒนาการดำเนินงานให้ยั่งยืนยิ่งขึ้น นอกจากนี้ ยังดำเนินการถ่ายทอดองค์ความรู้ผ่านหลักสูตรสำหรับองค์กรที่มีเป้าหมายร่วมกัน และกิจกรรมเรียนรู้ธรรมชาติสำหรับเด็ก เพื่อสร้างแรงบันดาลใจให้คนรุ่นใหม่ร่วมดูแลธรรมชาติ

ยึดผู้คนเป็นหัวใจ ขยายโอกาสให้กว้างไกล

แม้มูลนิธิฯ จะขยายการดำเนินงานไปยังพื้นที่และผู้คนที่กว้างขวางขึ้น แต่เป้าหมายยังคงเดิม คือการสร้างโอกาส เสริมศักยภาพให้ผู้คนลงมือกำหนดชีวิตของตนเอง และร่วมสร้างชุมชนที่เข้มแข็ง พร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลง เพื่อให้คนและธรรมชาติเติบโตไปด้วยกัน